زیست شناسی

علمی و آموزشی

زیست شناسی

علمی و آموزشی

زیست شناسی

فالموت فی حیاتکم مقهورین ،
و الحیاة فی موتکم قاهرین
زندگی آن است که بمیرید و پیروز باشید و مردن آن است که زنده‏ باشید و محکوم دیگران.
نهج البلاغه ، خطبه 51

خلاصه فصل 2 / زیست شناسی دوم تجربی

يكشنبه, ۱۰ آبان ۱۳۹۴، ۰۲:۴۱ ب.ظ

فصل دوم / سفری به درون سلول

غشای پلاسمایی / مدل موزائیک سیال

          نقش : مرز بین سلول و محیط خارج

          ویژگی : دارای تراوایی نسبی(فقط به بعضی مواد اجازه ی ورود یا خروج می دهد.)

          مواد تشکیل دهنده :

          فسفولیپید

          پروتئین

          کربوهیدرات

          کلسترول

1- فسفولیپید - دو لایه

      -   دارای بخش آب گریز و آب دوست

-    ایجاد سدی در برابر آب و مواد محلول درآن

-   مولکول های لیپیدی  - به راحتی عبورمی کنند.

-    مولکول های کوچک آب - کمی عبورمی کنند.

2- پروتئین

  • در لابه لای مولکول های فسفولیپید قرار دارد.
  • ممکن است در یک لایه یا هر دولایه ی فسفولیپیدی جای گرفته باشد.
  • بسیاری از وظایف غشا بر عهده ی پروتئین های آن است.
  • بعضی از انواع پروتئین های غشا عبارتند از:

 الف) پروتئین پذیرنده  - بیش تر بر سطح خارجی غشا قرار دارد.

       به برقراری اتصال فیزیکی میان سلول ها و مولکول ها کمک می کند.

 ب) پروتئین کانال

          در سراسر عرض غشا قرار دارد.

          کانال ها یا منافذی را برای عبور مواد ایجاد می کنند.

          تخصصی عمل می کنند – فقط به یک نوع مولکول یا یون خاص اجازه عبور می دهد.

          مولکول های کوچک مثل آب هم می توانند عبور کنند.

          انواع :

                        الف) کانال همیشه باز(کانال نَشتی)

                        ب) کانال هایی که در موقع عبور مواد باز می شوند.(پس از تماس با بعضی مواد باز می شود.)

          نکته :

          فراوان ترین ماده در غشا = فسفولیپید

          سنگین ترین ماده در غشا = پروتئین


اجزای درون سلول

1- سانتریول

          اندامک اختصاصی سلول های جانوری

          در سلول های گیاهان ابتدایی مثل خزه ها و سرخس ها وجود دارد.

          از لوله های پروتئینی(ریزلوله) ساخته شده است – 9 دسته لوله 3 تایی – نزدیک هسته قرار دارد.

          نقش : 1- سازماندهی میکروتوبول ها (ریز لوله ها)

            2- تشکیل دوک تقسیم

            3- تشکیل تاژک و مژک

2- اسکلت سلولی

          شامل :   لوله های پروتئینی ( میکروتوبول )

                        ریز رشته های پروتئینی ( میکروفیلامان )

          نقش : به سلول پایداری می بخشد و شکل سلول را حفظ می کند.

نکته : میکروتوبول ها علاوه بر اسکلت سلولی ، در ساختار بعضی اندامک ها مثل تاژک ، مژک و سانتریول شرکت دارند.

3- ریبوزوم

·         نقش : مشارکت در پروتئین سازی

·         ساختار : دارای دو بخش نامساوی :    بخش کوچک  +  بخش بزرگ

·         شامل : پروتئین + RNA ریبوزومی یا rRNA

·         مکان : * به صورت آزاد در سیتوپلاسم / (سیتوسُل= ماده زمینه سیتوپلاسم)

                        * چسبیده بر روی شبکه آندوپلاسمی و غشای خارجی هسته

                        * درون میتوکندری و کلروپلاست

                        * درون هستک

          تفاوت ریبوزوم های پروکاریوتی و یوکاریوتی

نکته : ریبوزوم یوکاریوتی :* اندازه بزرگ تر و پیچیده تر / * پروتئین و rRNA بیش تر

          ریبوزوم های میتوکندری و کلروپلاست ، شبیه ریبوزوم سلول های پروکاریوتی هستند. چرا؟

          نظریه درون هم زیستی :

باکتری های هوازی(منشأ میتوکندری) و نخستین باکتری های فتوسنتزکننده (منشأ کلروپلاست) به صورت انگل یا به صورت شکار هضم نشده وارد سلول های بزرگ پروکاریوتی شده اند و به جای این که گوارش پیدا کنند، به زندگی خود در سلول ادامه داده و تنفس سلولی و فتوسنتز را بر عهده گرفته اند.

4- هسته

          حاوی بیش تر ماده ژنتیک (DNA) سلول یوکاریوتی

                                 (بقیه ماده ژنتیک در میتوکندری و کلروپلاست وجود دارد.)

          اغلب سلول های یوکاریوتی یک هسته و بعضی دو یا چند هسته دارند.

          گلبول قرمز بالغ هسته ندارد.

نقش : 1- مرکز تنظیم ژنتیک سلول(انتقال صفات وراثتی)

2- کنترل فعالیت های حیاتی سلول

ساختارو اجزا :

1- پوشش هسته - دو غشای منفذ دار

2- شیره هسته

3- اسکلت هسته ای – پروتئینی ، شبکه درهم رفته ، موجب پایداری شکل هسته و پایداری پوشش هسته

4- هستک – یک یا چندتا

          توده ای از رشته ها و دانه ها

          محل بخشی از DNA و پروتئین هایش ، RNA و پروتئین

          محل تولید پیش سازهای ریبوزوم

دستگاه غشایی درونی

          گروهی از اندامک ها ی غشادار متصل به هم یا جدا ازهم

          در ساخت ، ذخیره و ترشح مولکول های مهم زیستی با هم همکاری می کنند.

          کار اصلی دستگاه غشایی درونی : تقسیم کردن فضای درون سلول به قسمت های مختلف

          اندامک های دستگاه غشایی درونی :

- شبکه آندوپلاسمی (زبر – صاف)

- جسم گلژی

لیزوزوم

-   واکوئُل

5- الف) شبکه آندوپلاسمی زبر – دارای ریبوزوم

          کیسه های پهن متصل به هم

          کارهای مهم :

          1- غشا سازی با استفاده از فسفولیپید و پروتئین

          چگونه ؟

پروتئین + فسفولیپید - جای گیری درون غشای شبکه - وسیع تر شدن شبکه - فرستادن قسمتی از غشا به دیگر اندامک ها

          2- پروتئین سازی برای ترشح به خارج از سلول

          مراحل ؟

 مثال : پادتن

1- ورود پلی پپتید ساخته شده توسط ریبوزوم به درون شبکه آندوپلاسمی

2- تشکیل گلیکوپروتئین با اضافه شدن زنجیره های کوچک مولکول قند به پلی پپتید

3- بسته بندی گلیکوپروتئین در کیسه چه (وزیکول) انتقالی

4- جوانه زدن وزیکول از غشای شبکه به بیرون و انتقال به جسم گلژی


5- ب) شبکه آندوپلاسمی صاف - بدون ریبوزوم

          لوله ها و کیسه های غشایی به هم پیوسته

          دارای آنزیم های فراوان در غشا

          وظایف :

1- ساخت انواع لیپیدها – اسیدهای چرب، فسفولیپید، استروئیدها

2- تنظیم قند خون در سلول های جگر

3- سم زدایی - درسلول های جگر

4- ذخیره یون کلسیم – در سلول های ماهیچه ای

6- جسم گلژی

          کیسه های غشایی پهن که روی هم قرار گرفته اند.

                                                            (5 تا 10 کیسه ی پهن)

          به طور فیزیکی به هم پیوسته نیستند.

          تعداد : چند تا صد عدد ، با توجه به فعالیت ترشحی سلول

          نقش :

1) نشانه گذاری وزیکول های انتقالی که از شبکه آندوپلاسمی زبر به جسم گلژی می رسند و ارسال آن ها به نقاط مختلف سلول

2) همکاری با شبکه آندوپلاسمی زبر در تولید لیزوزوم

          جسم گلژی وزیکول ها ی نشانه گذاری شده را به یکی از سه مقصد زیر می فرستد:

1- ترشح به خارج از سلول

2- جای گیری در غشای پلاسمایی

3- جای گیری در لیزوزوم

          نکته : نشانه گذاری توسط جسم گلژی ، کم یا زیاد کردن زنجیره های قندی پروتئین هاست.بنابراین مقصد هر پروتئین براساس نوع و تعداد زنجیره های قندی روی آن تعیین می شود.

          نکته شکل : جسم گلژی دو جایگاه دارد :

1) جایگاه پذیرنده              2) جایگاه صادرکننده

7- لیزوزوم

          کیسه غشایی محتوی آنزیم های تجزیه کننده(هیدرولاز)

          توسط شبکه آندوپلاسمی زبر وجسم گلژی ساخته می شود.

          بدون لیزوزوم هیچ سلولی نمی تواند آنزیم های گوارشی را در خود داشته باشد.

          کارهای گوارشی لیزوزوم :

1- گوارش مواد غذایی با پیوستن به واکوئل های غذایی

2- بلع و گوارش اندامک های آسیب دیده یا پیر

3- نقش حیاتی در نمو جنینی – تخریب و تجزیه بافت های بین انگشتان دست و پا

4- تجزیه و نابودسازی میکروب ها توسط فاگوسیت ها

8- واکوئل

          کیسه هایی از جنس غشا

          انواع :

1) واکوئل های گوارشی - با لیزوزوم ها همکاری دارند.

2) واکوئل ضربان دار – در تک سلولی های آب شیرین مثل پارامسی

وظیفه : جمع آوری آب اضافی و دفع آن به خارج

وجود واکوئل ضربان دار برای حفظ محیط درونی سلول ، حیاتی است. چرا؟

3) واکوئل مرکزی در سلول گیاهی بالغ

وظایف زیر را بر عهده دارد :

الف) گوارش مواد ، شبیه لیزوزوم – چون سلول گیاهی لیزوزوم ندارد.

ب) جذب آب - بزرگ شدن سلول گیاهی(آماس = تورژسانس)

ج) ذخیره مواد شیمیایی حیاتی یا فرآورده های دفعی حاصل از متابولیسم

د) حاوی رنگیزه در گلبرگ – جذب حشرات گرده افشان

ه) دارای مواد سمّی – دفاع در برابر جانوران گیاه خوار و آفات گیاهی

9- کلروپلاست

          در گیاهان و بعضی از آغازیان مانند جلبک ها وجود دارد.

          نقش : فتوسنتز

          ساختار : دارای دو غشا – غشای درونی /  غشای بیرونی

          غشاها فضای درون کلروپلاست را به سه قسمت تقسیم کرده اند.

1- فضای بین غشای داخلی و خارجی

2- فضای داخلی بَستَره (اِستروما)

3- فضای درون قرص های غشایی(تیلاکوئیدها)

          گرانوم : - مجموع چند قرص غشایی که روی هم قرار دارند.

                   - محل به دام افتادن انرژی نورانی خورشید

          بستره : ماده سیالی که فضای درون غشای درونی را پرکرده است.

نکته : درون بستره ریبوزوم و DNA حلقوی وجود دارد.

10- میتوکندری

          دارای دو غشا ی درونی و بیرونی

          نقش : تنفس سلولی

          تنفس سلولی – فرآیند تبدیل انرژی شیمیایی غذاها به ATP

          ساختار: غشاها دو فضا درون میتوکندری ایجاد کرده اند :

1- فضای بین دو غشا

2- فضای درونی

          غشای درونی چین خوردگی هایی به نام کریستا به وجود آورده است.

          آنزیم های ساخت ATP روی کریستا قرار دارد.

          بنابراین : کریستاها موجب افزایش سطح غشای درونی و افزایش توانایی میتوکندری در تولید ATP می شود.

          درون فضای درونی میتوکندری را مایع ماتریکس پُر کرده است.

          ماتریکس محل انجام واکنش های تنفس سلولی است.

  نکته : درون ماتریکس ریبوزوم و DNA حلقوی وجود دارد.

موافقین ۰ مخالفین ۰ ۹۴/۰۸/۱۰

نظرات  (۱)

لحظه هاتون زعفرونی ، نیلوفرگونه و قشنگ

ارسال نظر

ارسال نظر آزاد است، اما اگر قبلا در بیان ثبت نام کرده اید می توانید ابتدا وارد شوید.
شما میتوانید از این تگهای html استفاده کنید:
<b> یا <strong>، <em> یا <i>، <u>، <strike> یا <s>، <sup>، <sub>، <blockquote>، <code>، <pre>، <hr>، <br>، <p>، <a href="" title="">، <span style="">، <div align="">
تجدید کد امنیتی